XBRL - آینده حال حاضر گزارش‌های تجاری

مترجم: سیامک پاپیرانی

در حال حاضر در سراسر دنیا بنگاه‌‌های اقتصادی بسیاری هستند که (XBRL (Extensible Business Reporting Language را به عنوان استانداردی برای تهیه گزارش‌‌های کاری خود مورد استفاده قرار می‌‌دهند. حال تصور کنید که اگر همه شرکت‌‌ها و سازمان‌ها برای تهیه گزارش‌‌های خود یک زبان را قبول کنند، این مساله چطور به تجارت کمک خواهد کرد. با پذیرش چنین استانداردی می‌‌توان گزارش‌‌ها را صحیح‌تر و راحت‌تر تولید نمود.

هر چند وقت یک بار از شرکت‌‌های کوچک و بزرگ خواسته می‌شود که گزارش‌های مالی خود را به سازمان‌های ناظر بر رعایت مقررات، شرکت‌‌ها یا افراد سرمایه‌گذار و مانند آن ارایه کنند. با وجود این که محتویات این گزارش‌‌ها طبق یک قاعده استاندارد تهیه شده است اما ساختار‌ها از انواع مختلفی هستند. در بین گزارش‌ها می‌‌توان فایل‌‌هایی با ساختار پی‌دی‌اف، اکسل، ورد یا فایل‌هایی با پسوند CSV پیدا کرد. حتی بعضی‌ها یک کپی از دیسک سخت خود را می‌فرستند! XBRL برای این به وجود آمده تا یک ساختار مشترک در گزارش‌سازی ایجاد کند. اگر همه شرکت‌ها برای تهیه گزارش‌های خود از یک زبان استفاده کنند، خیلی راحت‌تر می‌‌توان گزارش‌های صحیح‌تری تهیه کرد و این گزارش‌ها نیز توسط تمام گیرنده‌‌ها کاملا قابل فهم خواهد بود.

پشتیبانی سازمان‌های مسئول

XBRL اولین بار در سال 2000 معرفی شد. این زبان بر اعتبار (SEC (Securities and Exchange Commission استوار شده است. SEC یک برنامه راهنما راه‌اندازی کرده تا شرکت‌ها گزارش‌های مالی را با یک ساختار مشخص ارسال کنند. تاکنون شرکت‌های بزرگ بسیاری در این برنامه ثبت نام کرده‌اند؛ شرکت‌‌هایی مثل بریستول مِیِرز اسکوییب، داو کمیکال، فورد موتورز، جنرال الکتریک، مایکروسافت، پپسی، تری‌ام و زیراکس. یکی دیگر از نهادهای آمریکایی که XBRL را به سمت استفاده عام سوق داده، شورای ملی بازرسی مالی شرکت‌ها (FFIEC) آمریکا است. چندی پیش این شورا استفاده از ساختار XBRL در گزارش‌های ارسالی از طریق سیستم ذخیره داده‌‌های خود را اجباری کرده است.

استاندارد اولیه این زبان تعاریفی را برای انواع داده‌‌های مالی در بر دارد، مثلا: دوره زمانی، موجودی، مقدار ارزی، سهم، تاریخ، رشته‌‌ها و مقادیر خالص. این انواع داده‌‌ها به عنوان یک زیربنا استفاده و دیگر انواع داده‌‌ها از آن‌ها مشتق می‌شوند. دسته‌بندی‌های مختلفی وجود دارد که انواع داده‌‌های درون این استاندارد را به کار گرفته‌اند. همه آن‌ها برای تشریح عناصر اضافی از XML Schema استفاده می‌‌کنند. در گذشته دسته‌بندی‌ها برای این طراحی می‌‌شدند تا انواع مختلفی از گزارش‌ها را مدیریت کنند. این دسته‌بندی‌ها اغلب بر اساس ناحیه و موسسه ناظر بر مقررات تغییر می‌‌کردند. XBRL International کنسرسیومی است که مسئولیت ترویج XBRL به آن سپرده شده است. این کنسرسیوم بر ثبت دسته‌بندی‌های جدید نظارت دارد. تصویب هر دسته‌بندی جدید به تایید کمیته رهبری XBRL International موکول می‌شود.

شاید ارزش‌مندترین ویژگی XBRL این باشد که اگر یک مورد استثنا در گزارش وجود داشته باشد می‌توان توضیح آن را نیز در گزارش گنجاند. شرکتی که گزارش را ارسال می‌کند می‌تواند استثنا‌هایی را که در داده‌‌ها وجود دارد توسط یادداشت‌ها و تگ‌ها نشان دهد. با این روش، از مردود شناخته شدن گزارش در فرآیند اعتبارسنجی جلوگیری می‌شود. مثلا استفاده از یادداشت‌ها وقتی مفید است که در گزارش داده‌ای از قلم افتاده است اما توضیح قابل قبولی برای آن وجود دارد.

در ایالات متحده FFIEC سیستمی را ایجاد کرد به نام (CDR (Central Data Repository. این سیستم از گزارش‌هایی که هر سه ماه یک بار از حدود 8,200 بانک داخلی به دفاتر مختلف FFIEC ارسال می‌شود، اطلاعات جمع می‌کند. لزوم وجود این گزارش‌ها در این است که دولت می‌تواند از طریق گزارش‌های ارسالی سلامت مالی بانک‌های تجاری کشور را کنترل کند. به همین دلیل، از سه‌ماهه سوم سال 2005 به بعد FFIEC تهیه گزارش‌ها توسط XBRL را اجباری کرده است.

پذیرش بازار

سه سال پیش SEC تصمیمی اتخاذ کرد مبنی بر این که شرکت‌ها را به سوی XBRL سوق دهد. این امر باعث شد که این زبان در بین نهادها و سازمان‌های مالی بیش‌تر مورد توجه قرار گیرد. طی سال گذشته صدها شرکت دیگر موافقت کردند که داده‌‌های خود را با استفاده از XBRL تهیه کنند. SEC پیش‌بینی می‌کند که دامنه استفاده از XBRL به دلیل سودی که عاید سرمایه‌گذار‌ان می‌کند، وسیع‌تر از این هم بشود.

پذیرش XBRL که زمانی تلاش برای اجباری کردن آن می‌شد، اکنون در سطح جهانی به‌سرعت رو به افزایش است. در سراسر دنیا فعالیت‌ها و دسته‌بندی‌های جدیدی بر اساس این زبان در حال ظهور هستند. طی ماه گذشته یک موسسه سوئدی قبول کرد که گزارش‌های XBRL را از برخی شرکت‌های کوچک و متوسط بپذیرد، یک طبقه‌بندی جدید از کشور چین مورد موافقت XBRL International قرار گرفت و یک موسسه ناظر بر فعالیت‌های اوراق بهادار در کانادا (CSA) نیز درخواست کرد که بازخورد‌هایی که از مردم جمع‌آوری می‌شود با رعایت استاندارد XBRL تهیه شود.

تا کنون شرکت‌های زیادی در افزایش میزان پذیرش XBRL دخیل بوده‌اند. در ژوئن سال 2005 شرکت بیزنس آبجکت برای اولین بار نتیجه هم‌کاری خود با ادگار آن‌لاین و ایپدیو را اعلام کرد که XBRL_XI نامیده شد. این نام‌گذاری بر اساس یکی از محصولات هوش تجاری آن شرکت به نام BusinessObject XI انجام شد. البته، در این عرصه بازی‌گران دیگری نیز وجود دارند؛ از جمله و طبق معمول مایکروسافت، اوراکل و همین طور SAP.

 آینده نزدیک

 واضح است که XBRL به رشد خود ادامه می‌دهد. در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته برای گزارش‌های مالی، یا در حال حاضر دسته بندی‌هایی وجود دارد یا طرح پیش‌نویس آن آماده شده است. این رشد در دو مسیر موازی ادامه می‌یابد. اولا موسسات ناظر بر مقررات استفاده از XBRL را اجباری می‌کنند، زیرا به این ترتیب وظیفه آن‌ها به عنوان ناظر آسان‌تر می‌شود. این امر به این علت است که هزینه‌‌های ناظر بر پردازش داده‌‌ها به دلیل افزایش کیفیت گزارش‌های رسیده، کاهش می‌‌یابد. دوم این که اگر گزارش‌ها صحیح و عاری از خطا باشند، هزینه بنگاه‌های اقتصادی در کار با موسسات ناظر بر مقررات نیز کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه XBRL به سود شرکت‌های تجاری هم تمام خواهد شد.

وقتی یک بنگاه اقتصادی داده‌‌ها را با دیگران مبادله کند (مثل انتقال داده‌ها از شرکت فرعی به شرکت اصلی)، شاهد یک بازگشت سرمایه خواهد بود. درست است که پذیرش XBRL بی‌دردسر نیست، اما سودی که از صحت اطلاعات انتقالی و افزایش بهره‌وری به دست می‌‌آید قابل ملاحظه است. به هر حال از هر زاویه‌ای که نگاه کنیم می‌بینیم که پذیرفتن XBRL برای همه طرف‌های معامله یک موفقیت محسوب می‌شود.

شماره 02