ویندوز فون 7 در مصاف با iOS 4.1 - بخش دوم

گالن گرومن (Galen Gruman)
مترجم: فرهاد آذرنوا

مقدمه مترجم:
در قسمت اول این مقاله سیستم عامل همراه جدید مایکروسافت را که ویندوز فون ۷ نام گرفته است با قوی‌ترین رقیب خود یعنی iOS 4.1 محصول شرکت اپل، از نظر امکانات و ویژگی‌های متنوع فنی، کاربردی، بصری و امنیتی مورد بررسی و مقایسه تطبیقی قرار دادیم.

شرکت مایکروسافت با عرضه ویندوز فون ۷ و کنار گذاشتن کامل نسخه‌های قبلی ویندوز موبایل مخاطره بزرگی را به جان خریده و این مساله سیستم عامل نوپای این شرکت را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار داده است. معماری زیرساخت جدید ویندوز فون ۷ که بر پایه فناوری سیلورلایت (SilverLight) این شرکت بنا شده آن را کاملا ناسازگار با نرم‌افزارهای نسخه‌های قبلی خود کرده است و هر چند برنامه‌نویسی بر روی این زیربنای جدید بسیار ساده‌تر شده است، اما باعث شده تا ویندوز فون ۷ از کمبود شدید نرم‌افزارهای سازگار با خود رنج ببرد. در کنار نبود نرم‌افزارهای کافی، استفاده مایکروسافت از هسته تلفیقی ویندوز CE شش و هفت باعث شده تا این سیستم عامل دچار ناسازگاری با بسیاری از فناوری‌های کلیدی خود مایکروسافت نظیر اکسچنج (Exchange) و شیرپوینت (Sharepoint) با ارتباط امن شود و کاملا خارج از دایره توجه سازمان‌های تجاری و مصارف صنعتی قرار گیرد.
مایکروسافت امیدوار است که با ارایه به‌روزرسانی‌های دوره‌ای و سریع، امکانات کلیدی نظیر چسب و قیچی (Copy/Paste) را به سیستم عامل همراه خود بیافزاید. با این حال با حکمرانی اپل بر بیش از ۷۰ درصد کل بازار تلفن‌های همراه هوشمند دنیا و ذات کند مایکروسافت در طراحی و توسعه هسته‌های نرم‌افزاری، این شرکت به چیزی بیشتر از به‌روزرسانی‌های دوره‌ای برای کسب قابلیت رقابت‌پذیری با اپل احتیاج خواهد داشت.
در این مدت باید صبر کرد و دید که آیا رابرت باخ (Robert J. Bach) و اعضای تیمش در واحد ابزارها و سرگرمی‌های مایکروسافت (Entertainment and Devices) خواهند توانست وعده تلفیق کامل سیستم Xbox را با ویندوز فون تحقق بخشند و آیا استیو بالمر (Steve Ballmer) مدیر عامل مغرور و پرانرژی مایکروسافت بر وعده‌های خود مبنی بر رفع سریع تمام کاستی‌های ویندوز فون ۷ در کمتر از یک سال جامه حقیقت خواهد پوشاند یا خیر.

امکانات ارتباطاتی، نگاه دوم
رابط‌کاربری و ایمیل‌ها: برخلاف امکانات امنیتی که ویندوز فون ۷ را در موضع ضعف شدیدی نسبت به آی‌اواس قرار داده است، رابط کاربری این سیستم عامل برای مشاهده ایمیل به همان سادگی و شفافیت اپل است. در حقیقت ویندوز فون همان راهکار اپل را برای مشاهده و مدیریت ایمیل‌ها در پیش گرفته است؛ در این سیستم عامل نیز مانند اپل می‌توانید ایمیل‌ها را به‌سادگی حذف، جابه‌جا و به‌دلخواه خود مرتب کنید. مایکروسافت در کپی کردن راهکار اپل از رابط کاربری هوشمندانه‌ خود نیز بهره گرفته و موفق شده است راهکار آی‌او‌اس در کارکرد با ایمیل‌ را نیز بهبود ببخشد. در ویندوز فون ۷ برای جستجو در میان دسته‌بندی‌های مختلف ایمیل‌های خود نظیر خوانده نشده‌، مهم، مشکوک به هرزنامه یا تمامی ایمیل‌ها کافی است صفحه را با انگشت به چپ یا راست حرکت دهید تا به میزان سهولت کار با «مترو» (رابط کاربری نواری‌شکل ویندوز فون ۷) پی ببرید.
هر دو سیستم عامل در سهولت کار با پوشه‌های حاوی ایمیل‌ها در یک سطح قرار گرفته‌اند و البته مشکلات خاص خود را نیز به همراه دارند. ویندوز فون ۷ دارای مرحله‌ای اضافی جهت دسترسی به پوشه‌های حاوی ایمیل‌ها است و انتخاب پوشه‌ برای باز کردن ایمیل‌ها منجر به باز کردن آن نخواهد شد، بلکه شما را به صفحه‌ای جدید با دو انتخاب که یکی نمایش تمامی پوشه‌ها و دیگری صندوق ورودی ایمیل است، هدایت می‌کند. شاید در ابتدا این یک قدم اضافه مفید به نظر برسد ولی اگر چندین صندوق پستی داشته یا از کاربران فعال در حوزه ارتباط ایمیلی باشید، قطعا برای‌تان دو بار طی کردن مسیری تکراری جهت رسیدن به ایمیل‌ها چندان رضایت‌بخش نخواهد بود. روش آی‌او‌اس نیز برای دسترسی به پوشه‌های ایمیل‌ها چندان جالب نیست و انتخاب گزینه نمایش لیست پوشه‌ها، تنها صندوق ورودی ایمیل‌ها را نمایش می‌دهد و برای دیدن سایر پوشه‌ها باید از نمای لیست ثانویه ایمیل‌ها در نرم‌افزار ایمیل‌خوان این سیستم عامل استفاده کرد. به طور کلی می‌توان گفت که هر دو سیستم عامل می‌توانستند در حوزه رابط کاربری و نحوه تعامل با پوشه‌های ایمیل بهتر از این عمل کنند.

دفترچه‌تلفن، تقویم و زمان‌بندی: هر دو سیستم عامل در نرم‌افزار تقویم و جدول زمان‌بندی خود دارای سه نمای لیست، روز و ماه هستند. با این حال تقویم آی‌او‌اس از نظر طراحی خواناتر و کارکردن با آن به‌خصوص برای کاربران تازه‌کار قطعا آسان‌تر است چرا که نمای لیست ویندوز فون بیش از حد پیچیده و دارای جزییات و تمیز دادن نوع داده‌های در حال نمایش برای اکثریت کاربران مشکل است. نمای ماه نرم‌افزار تقویم این سیستم عامل نیز از طراحی جالبی برخوردار نیست و پیدا کردن یادآورها و زمان‌های ملاقات‌ درج شده در آن بسیار وقت‌گیرتر از نرم‌افزار تقویم آی‌او‌اس است.
تغییر نماهای در حال نمایش در هر دو سیستم عامل بسیار ساده است و باز هم به لطف رابط کاربری ویندوز فون، می‌توان با حرکت انگشت به چپ یا راست به‌راحتی بین نماهای موجود گردش کرد. هر دو سیستم عامل از امکان نمایش چندین تقویم و جدول ‌زمان‌بندی به صورت هم‌زمان بهره می‌برند و می‌توانند دعوت‌نامه‌های مبتنی بر اکسچنج را نیز دریافت کنند. در آی‌او‌اس دعوت‌نامه‌ها یا قرارهای ملاقات درخواستی به همراه محتویات کامل آن‌ها به صورت خودکار در تقویمتان درج می‌شوند و شما می‌توانید از همان محیط آن‌ها را قبول، رد یا مدیریت کنید. ویندوز فون نیز این قابلیت را داراست ولی به دلیل نبود پروتکل‌های امنیتی لازم امکان باز کردن دعوت‌نامه‌های رمزنگاری شده را ندارد. با این حال ویندوز فون بر خلاف آی‌او‌اس امکان بازکردن دعوت‌نامه‌ها با قالب تقویم گوگل و فایل‌های ics را داراست ولی به صورت خودکار آن‌ها را در تقویم شما درج نمی‌کند، بلکه ابتدا لازم است دعوت‌نامه مورد نظر را که به صورت یک پیام نمایش داده می‌شود، تایید کنید تا به تقویمتان افزوده شود.
در ویندوز فون همچنین قابلیت اصلاح در حین پاسخ‌گویی به دعوت‌نامه دریافتی نیز وجود دارد. برای مثال می‌توانید دعوت برای حضور در جلسه ساعت ۷ را به صورت ساعت ۸ اصلاح کرده، آن را برای فرستنده پس بفرستید و وی را به سرعت از عدم امکان حضور در ساعت ذکر شده مطلع کنید. در این سیستم عامل همچنین می‌توانید دعوت‌نامه‌ها را مستقیم از داخل تقویم ارسال کنید در حالی که در آی‌او‌اس محدود به تقویم‌های خاص اکسچنج خواهید بود. البته ذکر این نکته لازم است که ویندوز فون به علت عدم پشتیبانی از پروتکل‌های امن اکسچنج قادر به ارسال سریع دعوت‌نامه‌ها نیست و به همین دلیل هم نمی‌تواند برای اصلاح ساعت جلسه و قرارهای ملاقات فوری مناسب باشد. با این حال مایکروسافت ویژگی جالبی را برای پوشاندن این نقطه‌ ضعف در نظر گرفته است که با فشردن یک دکمه، ایمیلی با مضمون «من دیرتر به جلسه خواهم رسید.» و با اولویت خیلی فوری برای تمام شرکت‌کنندگان در جلسه ارسال خواهد شد.
نرم‌افزار دفتر تلفن هر دو سیستم عامل در مقایسه با سایر رقبای موجود در بازار بسیار کامل است با این تفاوت که در آی‌او‌اس پیدا کردن شماره شخصی خاص آسان‌تر از ویندوز فون است. در آی‌او‌اس با کمک لیستی از حروف الفبا و جستجو در میان متن (Inline Search) به‌راحتی می‌توانید تنها با فشردن حرف اول نام شخص مورد نظر خود از لیست حروف الفبای موجود در گوشه صفحه و کامل‌تر کردن تدریجی آن، به اطلاعات وی دسترسی پیدا کنید.
البته ویندوز فون نیز نوآوری‌هایی در زمینه مدیریت اطلاعات اشخاص و دفترچه تلفن داشته است. در این سیستم عامل می‌توانید اطلاعات اشخاص را به لیست موارد علاقه‌های خود (Favorites) بیافزایید تا بر روی صفحه خانه گوشی شما به نمایش درآیند. همچنین ویندوز فون امکان ارتباط و تجمیع اطلاعات چندین شخص را به یک‌دیگر فراهم آورده است و می‌توانید تمام اطلاعات اشخاص مختلف را در یک مکان جمع‌آوری کنید و گروه‌های مختلفی از اشخاص نظیر گروه دوستان، گروه همکاران و گروه‌های دیگر را تشکیل دهید. این ویژگی علاوه بر گروه‌بندی امکان جدا نگاه داشتن اطلاعات مختلف را نیز دارد و می‌توانید در کنار ایجاد گروه از اشخاص مختلف نظیر افراد خانواده و دوستان، اطلاعات این دو گروه مختلف را نیز از یک‌دیگر تمیز دهید. نزدیک‌ترین ویژگی مشابه در آی‌او‌اس لیست فرستندگان/گیرندگان ایمیل‌ها است که می‌تواند اطلاعات این اشخاص را نیز در خود نگه‌داری کند با این تفاوت که شما توانایی ساخت آن‌ها را بر روی خود آی‌فون یا آی‌پد ندارید و برای ساخت این لیست‌ها حتما باید آن‌ها را از مک‌اواس (Mac OS) به داخل ابزار خود منتقل کنید.

گستره نرم‌افزاری
نرم‌افزارهای موجود و فرآیند نصب آن‌ها: واضح است که ویندوز فون ۷ به عنوان سیستم عاملی کاملا نو، حرف چندانی برای گفتن در این زمینه نخواهد داشت. در حال حاضر حدود ۲۰۰۰ نرم‌افزار در سایت فروش نرم‌افزارهای ویندوز فون (Windows Phone Marketplace) موجود هستند که اکثرشان بیش از حد ساده هستند یا ارزش فنی چندانی ندارند. البته فروشگاه برخط نرم‌افزارهای اپل نیز از همین مشکل رنج می‌برد و با وجود داشتن غریب به ۳۰۰ هزار نرم‌افزار، پر از نرم‌افزارهای ضعیف، غیرکاربردی و بی‌ارزش است.
سایت فروش نرم‌افزارهای ویندوز فون به عنوان یک فروشگاه برخط، بسیار ضعیف طراحی شده است و به غیر از امکان جستجویی ناقص و دسته‌بندی بسیار ابتدایی روش دیگری برای پیدا کردن نرم‌افزار مورد نظر کاربر موجود نیست. در مقابل سایت نرم‌افزارهای اپل (App Store) هوشمندانه‌تر طراحی شده است و امکاناتی نظیر انتخاب نماهای مختلف و روش‌های گوناگون مرتب کردن نرم‌افزارها در اختیار کاربر قرار دارد.
فرآیند نصب در ویندوز فون و آی‌او‌اس یکسان است و بعد از انتخاب محصول و تایید اطلاعات شما در فروشگاه مربوطه، نرم‌افزار دانلود و نصب می‌گردد. در هر دو سیستم عامل، آیکونی برای فروشگاه بر روی صفحه خانه موجود است و به صورت خودکار کاربر را از تغییرات جدید مطلع می‌کند.
مدیریت نرم‌افزارها: آی‌او‌اس مبتکر و مخترع راهکار بسیار ساده و کارآمد نمایش نرم‌افزار موزاییکی (Tile Based) است. در این راهکار که امروزه به استانداردی مورد پذیرش در اکثر سیستم‌های عامل همراه تبدیل شده است، تمام نرم‌افزارهای نصب شده بر روی سیستم عامل به صورت آیکون در صفحه‌های خانه متعدد نمایش داده می‌شوند و از طریق خود آی‌فون یا نرم‌افزار آی‌تونز (iTunes) می‌توان آن‌ها را به شکل دلخواه مرتب کرد. برای این مرتب‌سازی کافی است آیکون نرم‌افزار مورد نظر خود را برای مدتی در حدود ۳ ثانیه لمس کنید تا در وضعیت متحرک (Shaking app) قرار بگیرد و سپس می‌توانید آن را به هر نقطه‌ای که دوست داشتید، از پوشه‌ای خاص گرفته تا صفحه‌های دیگر منتقل کنید. برای حذف نرم‌افزار هم کافی است وقتی که آیکون نرم‌افزار در وضعیت متحرک قرار گرفت علامت ضربدر ظاهر شده در گوشه آن را انتخاب کنید. در حقیقت کل فرآیند به‌سادگی کار با گروهی آیکون بر روی میز کار سیستم‌های عامل رومیزی است.
ویندوز فون هم از رویه موفق آی‌او‌اس در مدیریت نرم‌افزارها بهره گرفته است و در این سیستم عامل نیز می‌توانید نرم‌افزارهای مورد نظرتان را به صفحه خانه خود بیافزایید و به شکل دلخواهتان آن‌ها را مرتب یا با زدن علامت ضربدر آن‌ها را حذف کنید. همچنین لیستی از تمام نرم‌افزارهای نصب شده و مرتب شده بر حسب حروف الفبا، با حرکت صفحه به سمت راست قابل مشاهده است. لازم به ذکر است که این لیست قابل تغییر توسط کاربر نیست و تنها نمایی کلی از تمام نرم‌افزارهای موجود را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.
از دیگر امکانات منحصربه‌فرد آی‌او‌اس که پیش از این در هیچ سیستم عاملی وجود نداشت قابلیت معرفی و افزودن یک آدرس وب به عنوان نرم‌افزار به صفحه‌های خانه این سیستم عامل است. این ویژگی به‌خصوص برای سایت‌هایی که در حقیقت نرم‌افزارهای تحت وب هستند قابلیت‌های کاربردی بالایی دارد. مایکروسافت نیز در تصمیمی هوشمندانه این امکان را به سیستم عامل همراه خود افزوده است.
در مبحث مدیریت نرم‌افزارها و انتقال فایل از طریق کامپیوتر شخصی می‌توانید از آی‌تونز برای محصولات اپل و از زون (Zune) برای گوشی‌های مبتنی بر ویندوز فون ۷ بهره بگیرید. از نظر کارآیی و امکانات هر دو نرم‌افزار اپل و مایکروسافت تقریبا در یک سطح قرار دارند و تنها تفاوت قابل ذکر عدم پشتیبانی کامل مایکروسافت از سیستم عامل رومیزی اپل، OS X در هنگام انتقال و مدیریت نرم‌افزارها است.

رابط کاربری
از همان نسخه‌های اولیه و آزمایشی ویندوز فون ۷ مشخص بود که مایکروسافت رابط کاربری‌ای متفاوت، پیشرفته و در عین حال ساده و کارا را در دست طراحی دارد. رابط کاربری ویندوز فون ۷، از نظر کارآیی در برخی موارد حتی اپل را نیز که شهره طراحی رابط‌های کاربری است، به چالش می‌کشد. مایکروسافت برای رسیدن به این هدف از بسیاری ویژگی‌های رابط‌های کاربری رقیب از جمله اپل و اندروید الگوبرداری کرده و بسیاری از ویژگی‌های اختصاصی این دو سیستم عامل، نظیر نحوه مدیریت و چینش صفحات خانه، تشخیص حالت‌های حرکت انگشتان روی صفحه (Gestures) و نحوه مدیریت ایمیل‌ها را در ویندوز فون به کار گرفته است.
کار با رابط کاربری ویندوز فون ۷ بسیار ساده بوده و تنها در جزییات و رویکرد کاربر با آی‌اوس تفاوت دارد. برای مثال در ویندوز فون شما به صورت افقی بین صفحات گردش می‌کنید و در آی‌او‌اس این کار به صورت عمودی، مانند تمام سیستم‌های عامل همراه دیگر، انجام می‌شود. ویندوز فون برای دسترسی کاربر به فرمان‌هایی که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند از آیکون (..)بهره می‌گیرد، در حالی که آی‌او‌اس تمام فرمان‌ها را با ترفندی در اجزای صفحه جا داده است.
با این حال راهکار مایکروسافت در بهره‌گیری از ویژگی‌های خاص رقبایش چندان خالی از اشکال نبوده است و بعضی صفحات ویندوز فون نظیر لیست‌های مرورگر و صفحات تقویم بیش از حد شلوغ و گیج‌کننده شده‌اند. اجزایی نظیر آیکون صفحه خانه بیش از حد شبیه یک‌دیگر هستند و در بعضی صفحات با تیترهای طولانی، ویژگی زیبای رابط کاربری مترو در نمایش قسمتی از متن، به علت طولانی بودن آن به ویژگی‌ای منفی تبدیل شده و خوانایی را به‌شدت دشوار می‌کند. واقعیت این است که چینش تمام ویژگی‌هایی که به صورت جداگانه ارزشمند محسوب می‌شوند در یک صفحه و در کنار یک‌دیگر موجب گمراهی کاربران و پیچیده‌تر شدن فرآیند تعامل کاربر با سیستم عامل خواهد شد.

تجربه کاربر: امروزه تجربه کاربر (User Experience) در هنگام کار با نرم‌افزار یا سرویسی خاص به استانداردی در زمینه طراحی رابط‌های کاربری تبدیل شده است. یک رابط کاربری موفق در هنگام نیاز کاربر امکانات لازم را در اختیار وی قرار می‌دهد و هنگامی که کاربر بر روی ابزاری دیگر تمرکز کرده با مخفی کردن یا حذف امکانات اضافی، فضای کار بیشتری را برای وی فراهم می‌کند و اصطلاحا از سر راه وی کنار می‌رود. ویندوز فون ۷ در این زمینه همچون آی‌او‌اس بسیار خوب عمل کرده است و بسیاری از اجزای اضافه نظیر صفحه‌کلید تصویری در هنگامی که کاربر بر روی نقطه دیگری از صفحه تمرکز می‌کند، به طور خودکار مخفی می‌شوند.
در سایر عملیات رابط کاربری ویندوز فون و آی‌او‌اس بسیار شبیه به یک‌دیگر عمل می‌کنند. هر دو سیستم عامل از قابلیت بزرگ‌نمایی خودکار و تمرکز بر روی متن انتخاب شده بهره می‌برند و امکانات مشابهی از نظر نحوه نمایش صفحه‌کلید، کاراکترهای استاندارد، بزرگ‌نمایی و حرکت روان صفحات دارند. قابلیت اجرای فرامین توسط صدای کاربر نیز در هر دو سیستم عامل موجود است و برخلاف آی‌او‌اس، در ویندوز فون این قابلیت در نرم‌افزارهای جانبی نظیر پخش صدا و تصویر نیز وجود دارد. به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت به غیر از چند مورد ذکر شده نظیر نرم‌افزار تقویم و مشکل تیترهای طولانی، کاربران تجربه‌خوبی در هنگام استفاده از رابط‌کاربری ویندوز فون خواهند داشت.

برنده نهایی
بی‌شک رابط کاربری هوشمندانه مایکروسافت، تشویق و تحسین سخت‌گیرترین منتقدان را نیز در بر خواهد داشت. مترو در عین سادگی بسیار کاراست و حتی توانایی رقابتی پایاپای با سلطان طراحی رابط‌های کاربری یعنی اپل را نیز دارد. با این حال تمرکز بیش از حد مایکروسافت بر روی رابط کاربری به همراه پذیرش مخاطره استفاده از فناوری‌هایی کاملا نو در ویندوز فون ۷ باعث شده است که این سیستم عامل در موضع کلی ضعقف‌تری نسبت به آی‌او‌اس ۴ قرار گیرد و تقریبا به غیر از نرم‌افزارهای کاربردی نظیر ایمیل‌های ساده، تقویم و مدیریت دفترچه‌تلفن در تمامی جوانب از آی‌او‌اس عقب بماند.
مسایل مهمی نظیر پشتیبانی از زبان‌های روز دنیا، امکان کنترل و رده‌بندی محتوا بر حسب سن کاربران و جستجوی سراسری در تمام نقاط آی‌او‌اس، آن را در شرایط فعلی در وضعیتی بی‌رقیب قرار داده است و سیستم عامل نوپایی همچون ویندوز فون ۷ با کاستی‌های عظیمی نظیر نبود امکان چسب و ‌قیچی آن هم در سال ۲۰۱۰، تقریبا در هیچ حوزه‌ای امکان تصاحب بازار اپل را نخواهد یافت.
شاید اگر مایکروسافت ویندوز فون ۷ را چهار سال پیش عرضه کرده بود، امروز دیگر آی‌فون یا آی‌پدی وجود نداشت چرا که همان طور که پیش‌تر ذکر شد این سیستم عامل شباهت‌های بسیاری با آی‌او‌اس در دوران طفولیت خود دارد. حتی اگر این دو سیستم عامل با یک‌دیگر نیز عرضه می‌شدند، قدرت اقتصادی و چرخه عظیم بازار مایکروسافت آن زمان می‌توانست به‌راحتی آی‌او‌اس را در نطفه نابود کند. در این چهارسالی که مایکروسافت در خواب غفلت ویندوز موبایل ۶ فرو رفته بود، آی‌او‌اس با صبر و حوصله به درخواست‌های کاربرانش یکی پس از دیگری جامه عمل پوشانده و قله‌های فناوری‌های همراه را یکی پس از دیگری فتح کرده است. سایر رقبای مایکروسافت نظیر بلک‌بری (BlackBerry) و گوگل نیز با مشاهده حرکت اپل به جنب‌وجوشی دوباره افتاده و در تلاشی دایمی برای ربودن گوی سبقت از این شرکت هستند و مدت‌ها است که مایکروسافت را نیز در زمینه گستره و میزان نفوذ در بازار پشت سر گذاشته‌اند. چه بسا اگر سیستم‌های عامل در حال مرگی نظیر وب‌او‌اس پالم (Palm WebOS) و سیمبین (Symbian) محصول شرکت نوکیا وجود نداشتند ویندوز فون ۷ همین حالا هم در انتهای جدول مقبولیت سیستم‌های عامل همراه قرار داشت.
و آیا کاربران حاضر به خریداری محصول ناقصی هستند که در آینده‌ای نامعلوم تکمیل خواهد شد؟ در حال حاضر تنها می‌توانیم امیدوار باشیم که مایکروسافت پاسخی برای این سوال اندیشیده باشد.